De geschiedenis van familieopstellingen

Wat weet ik eigenlijk top of mind van de geschiedenis van dit werk? Tijdens de feestdagen kwam tijdens een zelf gemaakte quiz door mijn oudste zoon, de vraag wanneer zijn familieopstellingen ontstaan.  Ik ben niet zo goed met data en merkte dat ik dit toch niet zo scherp had als ik dacht. Reden om nog eens eea op een rij te zetten. 

Bert Hellinger (1925–2019) is de grondlegger van de familieopstellingen. Hij creëerde familieopstellingen nadat hij vanaf het begin van de jaren vijftig zestien jaar tussen traditionele Zulu-mensen had gewoond en gewerkt en zelfs hun taal had geleerd. De Zulus, net als veel traditionele volkeren, zien de plaats of rol van voorouders als heilige tussenpersonen tussen levende gemeenschapsleden en de Bron. Onze voorouders geven niet alleen leven aan de levenden, maar ze blijven de levenden ook helpen om de harmonie in de gemeenschap en het gezin te behouden, zelfs nadat ze “weg” zijn.

Toen Hellinger bij de Zulus woonde, begon hij het belang in te zien van het omarmen van iemands 'plaats' in het gezin, in termen van iemands relationele rollen (grootvader, grootmoeder, vader, moeder, zus, dochter, enzovoort). Van de Zulus en vele andere levenservaringen leerde Hellinger over natuurlijke, liefdevolle patronen in het gezin en de gemeenschap, zoals diep respect voor de stroom van het leven. Hellinger noemde dergelijke patronen 'ordes van liefde' omdat het de ongehinderde stroom van liefde is die een gezonde orde in gezinnen creëert.

De "constellatie" van familieopstellingen is de opstelling van gezinsleden die de toestand van de gezinsziel onthult - met de orde van de liefde verwrongen en losgekoppeld of gezond en heel. Het leven stroomt altijd in de richting van het volgende leven. Ouders creëren leven, moeders baren kinderen - niet andersom. Als we proberen terug te dringen tegen de rivier van het leven, om in de tegenovergestelde richting te gaan, ontstaan er problemen/verstrikkingen of anders gezegd 'gedoe'.

Hieruit volgt dat ieder lid van een familiesysteem een eigen, passende plek heeft. Wanneer die plek wordt ingenomen door iemand anders, of wanneer iemand onbewust een last draagt die niet van hem of haar is (bijvoorbeeld van een ouder, grootouder of buitengesloten familielid), raakt de natuurlijke ordening verstoord. Dit kan zich uiten in terugkerende patronen, relationele problemen, ziekte, gevoelens van zwaarte, schuld of een diep, vaak onverklaarbaar loyaliteitsconflict. Familieopstellingen maken deze onzichtbare dynamieken zichtbaar en voelbaar, zodat de oorspronkelijke ordening kan worden hersteld.

Na zijn terugkeer uit Afrika (1968) combineerde Hellinger zijn inzichten met westerse therapeutische stromingen zoals psychoanalyse, groepsdynamica, gestalttherapie, transactionele analyse en hypnotherapie. In de jaren tachtig en negentig ontwikkelde hij de methode van familieopstellingen zoals we die nu kennen: een fenomenologische werkwijze waarin representanten in een ruimte worden opgesteld en toegang krijgen tot informatie uit het familiesysteem, zonder dat zij vooraf inhoudelijke kennis hebben. Dit bracht een revolutionaire verschuiving teweeg in het therapeutisch en begeleidend werk: weg van het individuele verhaal, naar het grotere geheel van het systeem.

Vanaf de jaren negentig verspreidden familieopstellingen zich snel over Europa en later over de rest van de wereld. De methode werd verder verfijnd en uitgebreid door vele opleiders en beoefenaars. Naast familieopstellingen ontstonden organisatieopstellingen, relatieopstellingen, symptoomopstellingen en opstellingen rond thema’s als gezondheid, trauma, migratie en zingeving. Ook werd er steeds meer aandacht besteed aan belichaming, het zenuwstelsel, intergenerationeel trauma en het werken met het veld.

Tegenwoordig is systemisch werk een breed en levendig vakgebied, waarin de oorspronkelijke principes van Hellinger – zoals insluiting (plek), ordening en balans tussen geven en nemen – worden gecombineerd met nieuwe inzichten uit onder andere traumawerk, neurobiologie, sjamanistische tradities, human design en bewustzijnswerk. Familieopstellingen worden niet langer alleen gezien als een therapeutische methode, maar ook als een weg naar diepere verbinding met het leven zelf, met onze voorouders en met de plek die wij innemen in het grotere geheel.

Waar zo'n kerstdiner al niet goed voor is. Ik ben weer helemaal scherp. 

Met liefde, Mirjam

#familieopstellingen #systemischwerk